ศัพท์วิทยาศาสตร์โลก

ความรู้เบื้องต้นวิชาแผ่นดินไหว

บทที่ 1 วิชาแผ่นดินไหวคืออะไร
บทที่ 2 คลื่นแผ่นดินไหว
บทที่ 3 โลก
บทที่ 4 อะไรทำให้เกิดแผ่นดินไหว
บทที่ 5 ขนาดมาตราริคเตอร์

บทที่ 6 ริคเตอร์

บทที่ 7 ศัพท์แผ่นดินไหว หน้าที่ 1

บทที่ 8 ศัพท์แผ่นดินไหว หน้าที่ 2

บทที่ 8 ศัพท์แผ่นดินไหว หน้าที่ 2

ศัพท์พื้นฐานวิทยาศาสตร์โลก
(Basic Earth Science Terms)
อดิศร ฟุ้งขจร
adisorncm@hotmail.com

ศัพท์พื้นฐานวิทยาศาสตร์โลกจัดทำขึ้นเพื่อปูพื้นฐานความรู้สาขานี้ให้แก่นักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไป คำศัพท์และรูปภาพส่วนใหญ่นำมาจากเว็บไซต์ http://earthquake.usgs.gov/image_glossary อาจมีคำอธิบายเพิ่มเติมโดยนำมาจากพจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา อังกฤษ-ไทย จัดทำโดย คณะอนุกรรมการจัดทำพจนานุกรมธรณีวิทยา ของคณะกรรมการประสานงานด้านธรณีวิทยา ภายใต้คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ พ.ศ. 2530

หมวดคำศัพท์

M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z กลับไปหน้า 1 (หมวด A-L)

สารบัญรูป

รูปที่ 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 | 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111

สารบัญคำศัพท์

หมวด M

หมวด N

Natural frequency | Normal fault

หมวด O

หมวด P

หมวด Q

Quaternary | Quick sand

หมวด R

หมวด S

หมวด T

หมวด U

Ultrabasic | Underthrust fault | Uplift | Upwarping

หมวด V

Velocity | Velocity structure | Volcanic arc | Volcano | Volcanology

หมวด W

Wave front | Wavelength | Wrench fault

หมวด X

Xenocryst | Xenolith

หมวด Y

YBP | Young stream

หมวด Z

Zone of saturation | Zoning

Magma
หินหนืด: สารเหลวร้อนเกิดตามธรรมชาติอยู่ภายในโลก สามารถเคลื่อนตัวไปมาได้ในวงจำกัด อาจมีของแข็ง เช่น ผลึกและเศษหินแข็ง และ/หรือก๊าซรวมอยู่ด้วยหรือไม่มีเลยก็ได้ เมื่อแทรกดันขึ้นมาหรือพุพุ่งออกสู่ผิวโลกแล้ว จะเย็นและแข็งตัวเกิดเป็นหินอัคนี (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 74)

Magnetic polarity reversal
การกลับขั้วแม่เหล็ก เป็นการกลับขั้วของสนามแม่เหล็กโลก ปรากฏการณ์นี้ใช้ระยะเวลาไม่แน่นอน สมบัติของสนามแม่เหล็กในแต่ละยุคปรากฏอยู่ในหินที่มีสภาพเป็นสื่อแม่เหล็กทำให้สามารถหาอายุของหินได้โดยเทียบกับตารางเวลามาตรฐานของการกลับขั้วแม่เหล็ก หินที่เรียงรายอยู่สองฟากของสันเขาในมหาสมุทรมักปรากฏรูปแบบของการกลับขั้วแม่เหล็กเมื่อหินนั้นเย็นลงหลังจากปะทุออกมาจากภายในโลก การกลับขั้วแม่เหล็กดังกล่าวนี้สามารถนำมาหาอัตราการเคลื่อนที่ของสันเขาในมหาสมุทรได้ รูปแบบการกลับขั้วแม่เหล็กที่บันทึกอยู่ในหินเรียกว่า แนวแม่เหล็กพื้นทะเล (sea-floor magnetic lineaments)

รูปที่ 56 การกลับขั้วแม่เหล็กที่บันทึกอยู่ในหินของสันเขากลางมหาสมุทร

Magnitude
ขนาด เป็นตัวเลขที่บอกขนาดของแผ่นดินไหวแต่ละครั้ง ค่าขนาดนี้เป็นผลการคำนวณจากการตรวจวัดความสั่นสะเทือนของแผ่นดินของเครื่องตรวจแผ่นดินไหว ค่าขนาดมีหลายแบบแต่ที่ใช้อยู่ทั่วไปได้แก่ (1) ค่าขนาดท้องถิ่น (local magnitude: ML) (2) ค่าขนาดคลื่นพื้นผิว (surface-wave magnitude: Ms) (3) ค่าขนาดคลื่นหลัก (body-wave magnitude: Mb) และ (4) ค่าขนาดโมเมนต์ (moment magnitude: Mw)

Mainshock
แผ่นดินไหวหลัก เป็นแผ่นดินไหวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในห้วงเวลานั้น ๆ บางครั้งอาจมีแผ่นดินไหวระลอกก่อนนำมา และมักมีแผ่นดินไหวระลอกหลังตามมาเสมอ (ดูรูปที่ 35 หน้า 1 ประกอบ)

Mantle
ชั้นแมนเทิล เป็นส่วนที่อยู่ระหว่างเปลือกโลกกับแก่นโลกชั้นนอก
mantle แมนเทิล: ส่วนชั้นของโลกที่อยู่ระหว่างเปลือกโลกกับแก่นโลก ด้านบนของส่วนชั้นนี้ล้อมรอบด้วยแนวแบ่งเขตโมโฮโรวิซิก ที่มีความลึกประมาณ 35 กม. ใต้ทวีป และประมาณ 10 กม. ใต้มหาสมุทร ส่วนด้านล่างเป็นแนวแบ่งเขตวิเชิร์ต-กูเตนเบิร์กซึ่งอยู่ใต้ผิวโลกประมาณ 2900 กม. เชื่อกันว่าส่วนชั้นนี้ประกอบด้วยสารพวกอัลตราเบสิก (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 74)

รูปที่ 57 ชั้นแมนเทิลและส่วนอื่น ๆ ของโลก

Mesosphere
ธรณีภาคชั้นใน: ชั้นที่อยู่ใต้ธรณีภาคชั้นกลาง (asthenosphere) เป็นแมนเทิล (mantle) ชั้นล่างประกอบด้วยวัสดุเนื้อแข็งและแน่น ใต้ชั้นนี้เป็นแก่นโลกชั้นนอก (outer core) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 75)

Microzonation
การแบ่งเขตย่อย เป็นการแบ่งเขตที่จะได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวออกเป็นพื้นที่ย่อย ๆ

รูปที่ 58 แผนที่แสดงบริเวณที่อาจได้รับผลกระทบจากภาวะดินเหลวอันเนื่องจากแผ่นดินไหวบริเวณอ่าวซานฟรานซิสโก มลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา

Mid-oceanic ridge
เทือกเขากลางมหาสมุทร: เทือกเขาซึ่งเกิดกลางมหาสมุทรเริ่มจากกลางมหาสมุทรแอ็ตแลนติกเหนือ-ใต้ ต่อไปยังมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิกตอนใต้ ยาวทั้งหมด 48,000 กม. กว้างประมาณ 1,500 กม. สูง 1-3 กม. ตรงกลางมีรอยแยกเป็นแนวยาว ปกติจะมีลักษณะขรุขระ เป็นบริเวณที่มีแผ่นดินไหว จากทฤษฎีการขยายตัวของพื้นทะเล (sea floor spreading) กล่าวกันว่าบริเวณเทือกเขากลางมหาสมุทรนี้เป็นที่ที่เปลือกโลกใหม่โผล่ขึ้นมา แล้วค่อย ๆ เคลื่อนไปเรื่อย ๆ ทั้งสองข้างจนจมลงบริเวณร่องลึกก้นสมุทร (submarine trench) มีความหมายเหมือนกับ oceanic ridge (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 76) (ดูรูปที่ 56 ประกอบ)

Moho
แนวโมโฮ เป็นแนวแบ่งเขตระหว่างเปลือกโลกกับชั้นแมนเทิล เป็นระดับที่ส่วนประกอบทางเคมีเปลี่ยนไปและคลื่นแผ่นดินไหวเปลี่ยนความเร็ว แนวแบ่งเขตโมโฮร์โอวิเชช (Mohorovicic discontinuity) ก็เรียก เป็นชื่อที่ใช้เรียกเพื่อเป็นเกียรติแก่นักวิชาการด้านแผ่นดินไหวชาวโครเอเชีย นามว่า แอนดริจา โมโฮร์โอวิเชช (Andrija Mohorovicic ค.ศ. 1857-1936) ผู้พบแนวดังกล่าว แนวนี้มีความลึกระหว่าง 25 ถึง 60 กิโลเมตรใต้พื้นทวีป และมีความลึกระหว่าง 5 ถึง 8 กิโลเมตรใต้พื้นมหาสมุทร (ดูรูปที่ 57 ประกอบ)

Mohorovicic Discontinuity แนวแบ่งเขตโมโฮโรวิซิก: แนวที่แบ่งเขตระหว่างเปลือกโลกชั้นนอกกับเปลือกโลกชั้นใน อยู่ลึกประมาณ 35 กม.ใต้พื้นทวีป และลึกเพียง 5-10 กม.ใต้มหาสมุทร เรียกตามชื่อนักวิทยาศาสตร์ชาวสลาฟชื่อ นาย เอ. โมโฮโรวิซิก ซึ่งเป็นผู้ค้นพบใน พ.ศ. 2452 ขณะที่ทำการศึกษาเรื่องแผ่นดินไหวที่แหลมบอลข่าน แนวแบ่งเขตนี้มีผลเปลี่ยนแปลงอย่างมากต่ออัตราเร็วของคลื่นแผ่นดินไหว (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 77)

Natural frequency
ความถี่ธรรมชาติ เป็นความสั่นสะเทือนของสิ่งที่มีแรงใดแรงหนึ่งมากระทบโดยไม่มีการหน่วงหรือมีแรงภายนอกอื่นร่วมด้วย

รูปที่ 59 คลื่นความถี่ธรรมชาติ

Normal fault
รอยเลื่อนปกติ: รอยเลื่อนในหินซึ่งส่วนที่อยู่ข้างบนระนาบรอยเลื่อนเคลื่อนตัวลดระดับลงสัมพัทธ์กับส่วนที่อยู่ข้างล่างที่เคลื่อนตัวขึ้น ถ้าส่วนที่อยู่ข้างบนเคลื่อนตัวย้อนขึ้น เรียกว่า รอยเลื่อนย้อน (reverse fault) ถ้ารอยเลื่อนย้อนมีค่ามุมเทเท่ากับหรือน้อยกว่า 45 องศา เรียกว่า รอยเลื่อนย้อนมุมต่ำ (thrust fault) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 81) (ดูรูปที่ 22 หน้า 1 ประกอบ)

Oblique fault
รอยเลื่อนเฉียง: รอยเลื่อนที่มีแนวระดับของระนาบรอยเลื่อนทำมุมเฉียงหรือทแยงกับแนวระดับของชั้นหินที่เลื่อนไป (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 82)

Oceanic crust
เปลือกโลกใต้มหาสมุทร: เปลือกโลกส่วนที่อยู่ข้างใต้บริเวณมหาสมุทรต่าง ๆ มีความหนาประมาณ 5-10 กม. ความเร็วคลื่นไหวสะเทือนในชั้นนี้มีค่าสูงกว่า 8.2 กม. ต่อวินาที (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 82)

Oceanic spreading ridge
สันเขามหาสมุทรขยายตัว เป็นแนวแตกที่พื้นมหาสมุทรอันเป็นบริเวณที่หินหนืดหรือวัสดุเหลวในชั้นแมนเทิลปะทุออกมาที่ผิวโลก กลายเป็นเปลือกโลกรุ่นใหม่ แนวแตกนี้มองเห็นได้ที่พื้นมหาสมุทรไปตามแนวสันเขา (ดู Mid-oceanic ridge ประกอบ)

รูปที่ 60 สันเขาพื้นมหาสมุทรและโครงสร้างอื่น ๆ ของโลก

Oceanic trench
ร่องลึกก้นสมุทร เป็นแนวมุดที่พื้นทะเลเกิดจากเพลตเทคโนทิกมุดเข้าหากัน (ดูรูปที่ 60 ประกอบ)

Oligocene epoch
สมัยโอลิโกซีน: สมัยที่สามของยุคเทอร์เชียรี อยู่ระหว่างสมัยอีโอซีนกับสมัยไมโอซีน มีช่วงตั้งแต่ 37 ถึง 22.5 ล้านปีมาแล้ว เป็นสมัยเริ่มแรกของมนุษย์วานร หินที่เกิดในสมัยนี้เรียกว่า หินสมัยโอลิโกซีน (Oligocene Series) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 83)

Ordovician period
ยุคออร์โดวิเชียน: ยุคที่สองของมหายุคพาลีโอโซอิก อยู่ระหว่างยุคแคมเบรียนกับยุคไซลูเรียน มีช่วงอายุตั้งแต่ 500 ถึง 437 ล้านปีมาแล้ว ยุคนี้มีสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลังอยู่มาก หินที่เกิดในยุคนี้เรียกว่า หินยุคออร์โดวิเชียน (Ordovician System) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 84)

Outer core
แก่นโลกชั้นนอก: ตอนบนของบริเวณใจกลางโลกซึ่งลึกจากผิวโลก 2,900 กม. ถึง 5,100 กม. เชื่อกันว่าแก่นโลกชั้นนี้เป็นของเหลวเพราะคลื่นทุติยภูมิผ่านไม่ได้ ความหนาแน่นอยู่ในช่วง 9-10 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 85) (ดูรูปที่17 หน้า 1 และ รูปที่ 60 ประกอบ)

Overthrust fault
รอยเลื่อนไถลทับ: 1. รอยเลื่อนย้อนที่มีค่ามุมเทของระนาบรอยเลื่อนเท่ากับหรือน้อยกว่า 10 องศา มวลหินจะเคลื่อนตัวไปได้หลายกิโลเมตร
2. ใช้เรียกรอยเลื่อนที่มวลหินด้านบนของระนาบรอยเลื่อนเคลื่อนที่ล้ำออกไปจากมวลหินด้านล่าง

Paleoseismicity
การเกิดแผ่นดินไหวยุคโบราณ เป็นร่องรอยการเกิดแผ่นดินไหวทางธรณีวิทยาที่ส่วนใหญ่ไม่มีบันทึกหรือผลการตรวจทางเครื่องมือ ร่องรอยทางธรณีวิทยาของแผ่นดินไหวในอดีตอาจอยู่ในรูปของชั้นรอยเลื่อน ร่องรอยการแทรกสอดของทรายเหลว แผ่นดินถล่ม การเลื่อนขึ้นลงอย่างฉับพลันของแนวชายฝั่ง ตลอดจนร่องรอยของคลื่นซึนามิ

รูปที่ 61 การสำรวจหาร่องรอยแผ่นดินไหวยุคโบราณ

Paleozoic era
มหายุคพาลีโอโซอิก: มหายุคหนึ่งทางธรณีกาล อยู่ระหว่างมหายุคพรีแคมเบรียนกับมหายุคมีโซโซอิก มีอายุตั้งแต่ 570 ถึง 230 ล้านปีมาแล้ว เป็นมหายุคที่พืชและสัตว์เริ่มมีวิวัฒนาการสูง หินที่เกิดในมหายุคนี้เรียกว่า หินมหายุคพาลีโอโซอิก (Paleozoic Erathem) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 88)

Pangea
พันเจีย: สมมุติฐานที่อัลเฟรด เวเกเนอร์ (Alfred Wegener) ริเริ่มขึ้น สมมุติฐานนี้กล่าวว่า เดิมโลกนี้เป็นผืนแผ่นดินกว้างใหญ่เพียงผืนเดียว เรียกว่า พันเจีย มหาสมุทรที่อยู่รอบ ๆ เรียกว่า พันทาลัสซา (Panthalassa) และต่อมาผืนแผ่นดินใหญ่นี้ได้แยกออกจากกันกลายเป็นทวีปต่าง ๆ ในปัจจุบัน (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 88)

รูปที่ 62 พันเจียและวิวัฒนาการของผืนแผ่นดินในมหายุคต่าง ๆ

Pedogenic
กระบวนการปฐพี หมายถึง กระบวนการพอกพูน ถ่ายเท เปลี่ยนแปร และ หลุดออกขององค์ประกอบของดิน

รูปที่ 63 การไหลของดินเป็นกระบวนการหนึ่งทางปฐพี

Pedology
ปฐพีวิทยา: วิทยาศาสตร์แขนงหนึ่งที่ศึกษาเกี่ยวกับเรื่องดิน การกำเนิด คุณลักษณะและการใช้ประโยชน์ (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 88)

Period
ช่วงคลื่น เป็นช่วงห่างของคลื่นหนึ่งวงรอบ

รูปที่ 64 ช่วงคลื่น (ช่วงห่างของลูกศร)

Permian period
ยุคเพอร์เมียน: ยุคสุดท้ายของมหายุคพาลีโอโซอิก มีช่วงอายุตั้งแต่ 280 ถึง 230 ล้านปีมาแล้ว เป็นยุคที่มีสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกเจริญมาก บางทีเรียกว่า ยุคสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ หินที่เกิดในยุคนี้เรียกว่า หินยุคเพอร์เมียน (Permian System) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 89)

Plate Tectonics
เพลตเทคโทนิคส์ เป็นทฤษฎีหรือแนวคิดที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง กล่าวว่าเปลือกโลกและส่วนบนของชั้นแมนเทิลประกอบด้วยแผ่นเปลือกโลกหรือเพลตเทคโทนิคบาง ๆ ขนาดใหญ่ที่เคลื่อนที่สัมพัทธ์กัน แนวรอยเลื่อนอันเป็นขอบของเพลตเป็นแหล่งกำเนิดของแผ่นดินไหว แนวต่อระหว่างเพลตมีหลายแบบได้แก่ แบบมุด หมายถึง เพลตหนึ่งมุดลงใต้อีกเพลตหนึ่ง แบบแยก หมายถึง เพลตแยกห่างออกจากกันโดยมีทิวเขาในมหาสมุทรเป็นแกนกลาง และแบบเฉียด หมายถึง เพลตเคลื่อนที่เสียดกันในแนวนอน

รูปที่ 65 เพลตเทคโทนิคของโลก

Pleistocene
สมัยไพลสโตซีน เป็นระยะเวลาทางธรณีวิทยาเมื่อประมาณ 10,000 ถึง 1,650,000 ปีที่ผ่านมา ชื่อนี้สื่อถึงการกำเนิดของหินหรือรอยเลื่อน รอยเลื่อนที่เคลื่อนที่ในสมัยไพลสโตซีนอาจถือว่าเป็นรอยเลื่อนมีพลัง

Pleistocene Epoch สมัยไพลสโตซีน: สมัยที่หนึ่งของยุคควอเทอร์นารี อยู่ระหว่างสมัยไพลโอซีนกับสมัยโฮโลซีน มีช่วงอายุตั้งแต่ 1.8 ถึง 0.01 ล้านปีมาแล้ว สมัยไพลโตซีนมีธารน้ำแข็งเกิดขึ้นมากมายหลายระยะจนมีสมญาว่าเป็นสมัยน้ำแข็ง (ice age) หินที่เกิดในสมัยนี้เรียกว่า หินสมัยไพลโตซีน (Pleistocene Series) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 92)

Plunge
พลันจ์: การเอียงเทของชั้นหินคดโค้ง หรือลักษณะโครงสร้างทางธรณีวิทยาอื่น ๆ ที่เป็นเชิงเส้น วัดจากแนวระนาบลงไป มักใช้บอกรูปทรงเรขาคณิตชั้นหินคดโค้ง (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 92)

Poisson distribution
การแจกแจงปัวซอง เป็นการแจกแจงเชิงน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เป็นอิสระแก่กันในห้วงระยะเวลาหนึ่ง

รูปที่ 66 การแจกแจงปัวซอง

Precambrian era
มหายุคพรีแคมเบรียน: มหายุคแรกของธรณีกาล มีอายุก่อนยุคแคมเบรียนในมหายุคพาลีโอโซอิก เริ่มตั้งแต่กำเนิดโลกจนถึง 570 ล้านปีมาแล้ว เป็นช่วงเวลาที่ยาวนานที่สุด เชื่อกันว่าสิ่งมีชีวิตชั้นต่ำเริ่มเกิดขึ้นในตอนปลายของมหายุคนี้ แต่ส่วนมากไม่ทิ้งร่องรอยหรือหลักฐานที่ชัดเจนเหมือนซากดึกดำบรรพ์ในยุคแคมเบรียน หินที่เกิดขึ้นในมหายุคพรีแคมเบรียนนี้เรียกว่า หินมหายุคพรีแคมเบรียน (Precambrian Erathem) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 94-95)

Pumice
หินพัมมิซ: หินแก้วภูเขาไฟชนิดหนึ่งซึ่งมีฟองก๊าซเล็ก ๆ อยู่ในเนื้อมากมายจนโพรกคล้ายฟองน้ำ มีส่วนประกอบเหมือนหินไรโอไลต์ เนื่องจากมีเนื้อพรุนมาก จึงมีน้ำหนักเบา ลอยน้ำได้เรียกว่า หินลอยน้ำ ใช้ขัดถูภาชนะดี ทำให้ผิวภาชนะวาว ชาวบ้านเรียกว่าหินส้ม (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 96)

P-wave
คลื่นปฐมภูมิ: คลื่นที่เกิดจากความไหวสะเทือนในตัวกลาง โดยอนุภาคของตัวกลางนั้นเกิดการเคลื่อนไหวในแนวเดียวกับคลื่นที่ส่งผ่านไป คลื่นชนิดนี้อาจเกิดขึ้นตามธรรมชาติหรือเกิดจากมนุษย์ทำขึ้นก็ได้ สามารถเคลื่อนที่ผ่านตัวกลางที่เป็นของแข็ง ของเหลว และก๊าซ เป็นคลื่นที่สถานีวัดความไหวสะเทือนสามารถรับได้ก่อนชนิดอื่น โดยมีความเร็วประมาณ 7.8-8.5 กม./วินาที ในเปลือกโลกชั้นใน และประมาณ 5.5-7.2 กม./วินาที ในเปลือกโลกชั้นนอก P เป็นคำย่อมาจาก primary มีความหมายเหมือนกับ push-pull wave และ longitudinal wave (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 96)

Quaternary
ยุคควอเทอร์นารี เป็นช่วงเวลาทางธรณีวิทยาเมื่อประมาณ 1.65 ล้านปีที่ผ่านมา

Quaternary period ยุคควอเทอร์นารี: ยุคที่สองของมหายุคซีโนโซอิก มีช่วงอายุประมาณ 1.8 ล้านปีมาแล้ว แบ่งออกได้เป็น 2 สมัย คือ สมัยไพลสโตซีนกับสมัยโฮโลซีน ยุคนี้ได้ประมวลเหตุการณ์ทางธรณีวิทยาตลอดจนการสะสมของตะกอนดินทรายบนผิวโลก นับตั้นแต่สิ้นยุคเทอร์เชียรีเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน หินที่เกิดในยุคนี้เรียกว่า หินยุคควอเทอร์นารี (Quaternary System) (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 97)

รูปที่ 67 ยุคควอเทอร์นารีและยุคอื่น ๆ ทางธรณีกาล

Quick sand
ทรายดูด: มวลหรือชั้นของทรายละเอียด ร่วนซุย และโชกน้ำ มีลักษณะไม่อยู่ตัว เมื่อมีของหนักกดทับของนั้นจะจมลงไปได้ง่ายเกือบคล้ายจมน้ำ มักพบตามริมฝั่งทะเล ริมฝั่งแม่น้ำ และบริเวณปากแม่น้ำที่เป็นทรายบางแห่ง มีความหมายเหมือนกับ running sand (พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา 2530 หน้า 97)

Radiocarbon dating
การหาอายุจากคาร์บอนกัมมันตรังสี: การหาอายุของวัตถุโบราณโดยหาปริมาณของคาร์บอน 14 ที่มีอยู่ในวัตถุโบราณนั้น วิธีนี้เหมาะสำหรับหาอายุของวัตถุโบราณที่มีอายุสูงสุดประมาณ 30,000 ปี
คาร์บอน 14 คือคาร์บอนที่มีกัมมั$