ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี
-
พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๓๔ "ป่าช้าคน"

ภาพ "ป่าช้าคน" คือนางบำเรอหลับอยู่อย่างน่าเกลียด เมื่อพระสิทธัตถะ (แสดงด้วยภาพเก้าอี้ว่าง) ตื่นขึ้นมาเห็น
(จากหินสลัก แบบอมราวดี สมัยอันธระ พ.ศ.๔๐๐-๗๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๓๔

ภาพนี้เป็นภาพที่นิยมเรียกกันว่า "ป่าช้าคนคืนสุดท้าย", หมายความว่าคืนสุดท้ายที่พระสิทธัตถะจะยังคงมีจิตหมกมุ่นอยู่ในบ้านเรือน, เพราะตื่นบรรทมขึ้น เห็นหญิงทั้งหลายหลับอยู่ในลักษณะที่ทำให้เกิดความรู้สึกว่า เป็นซากศพ เกลื่อนไปหมดทั้งโลก จึงตัดสินพระทัยแน่วแน่ในการออกไปจากโลก.

ในบรรดาหินสลักที่สาญจีและภารหุต ยังค้นไม่พบภาพนี้ ชะรอยศิลปินที่สลักภาพทั้งสองแห่งนี้ไม่ยอมทำ หรือไม่ถูกอนุญาตให้ทำ เพราะเหตุใดเหตุหนึ่ง เช่นมีความเคร่งครัดเกินไปจนเห็นภาพตอนนี้เป็นความโสกโดกไปก็ได้, ส่วนศิลปินของอมราวดีนั้นมีความถนัดมือ และทำไว้มากมายหลายตอนด้วยกัน จะเป็นสิ่งอนาจารเพียงไรหรือไม่ นับว่าควรพิจารณาดู.

ภาพตอนนี้ ถ้าเปรียบเทียบกับที่เขียนตามฝาผนังโบสถ์ในเมืองไทยเรา ตอนพระสิทธัตถะจะออกไปก็ดี หรือ ยสกุลบุตรจะลงบันไดเรือนไปก็ดี เราจะเห็นความแตกต่างระหว่างวัฒนธรรมประจำชาติอย่างชัดเจนทีเดียว. ภาพผนังโบสถ์เมืองไทยเรา เขียนให้คนนอนหลับเหล่านั้นสวมเสื้อนุ่งผ้า แต่แล้วทำให้มีผ้าหลุดลุ่ยหรือแตกออกให้เห็นส่วนที่น่าเกลียด และบางแห่งเขียนให้มีผู้ชายนอนปนอยู่ด้วยท่าทางอันน่าเกลียดก็ยังมี. ถ้าจะนำมาเปรียบกันดูพร้อม ๆ กันทั้งสองแบบ และให้ศิลปินสากลเป็นผู้วินิจฉัยว่าอันไหนกระเดียดไปทางอนาจาร และอันไหนเป็นศิลปะแล้ว น่ากลัวว่าแบบไทยเราจะถูกส่ายหน้าก็ได้ จึงขอให้ตั้งข้อสังเกตกันไว้สำหรับเกียรติของศิลปินไทยในอนาคต เพื่อความปลอดภัยต่อไป.

ในภาพแบบอมราวดีนี้ ดูแล้วจะรู้สึกว่าไม่นุ่งผ้ากันเสียเลย. แต่ความมุ่งหมายที่แท้จริงของศิลปินนั้น มิได้อยู่ที่นุ่งผ้าหรือไม่นุ่ง หากแต่ต้องการจะแสดงความงามแห่งสัดส่วนและทรวดทรงของร่างกาย ตลอดถึงท่าทาง, ทำนองเดียวกับการทำพระพุทธรูปของไทยเรา โดยเฉพาะพระพุทธรูปแบบสุโขทัย. พระพุทธรูปนั้นเป็นที่ยอมรับกันว่ามีทั้งการนุ่งและการห่มจีวร แต่แล้วทำไมจึงยังทำพระนาภีชัดเจน และพระถันข้างที่อยู่ภายใต้จีวรก็ชัดเจนเท่ากันกับข้างที่เปลือยด้วยเล่า, ทั้งจีวรและสบงก็แนบเนื้อจนดูแต่ไกลก็เหมือนกับไม่นุ่งผ้าห่มผ้าเสียเลย, ดังนั้น, ถ้าหากยอมรับกันว่านั่นเป็นเพราะต้องการศิลปะแล้ว ภาพแบบอมราวดีต่าง ๆ ดังเช่นภาพนี้เป็นต้น ก็ไม่น่าจะถูกมองไปในทำนองไม่สุภาพหรือเป็นอนาจารเลย เพราะเป็นภาพหญิงบำเรอ ไม่ใช่ภาพพระพุทธรูปนั่นเอง. คิดดูให้ดีตอนนี้แล้ว เราอาจจะย้อนไปพอใจในคติที่ไม่ยอมทำพระพุทธรูปเสียเลย ของอินเดียในสมัยพุทธศตวรรษที่ ๔-๕-๖ กันขึ้นก็ได้; เพราะเมื่อทำรูปเหมือนหรือปฏิมาแล้ว ก็ย่อมอดที่จะให้มีทรวดทรงและลักษณะท่าทางไม่ได้ อย่างน้อยก็ต้องทำเหมือนคน กระทั่งผิดจากคนไปในที่สุด พระพุทธรูปก็เลยมีลักษณะเหมือนกับไม่นุ่งผ้าไปเสีย จนต้องแก้ไขหาทางออกว่าเป็นเพียงสัญลักษณ์เป็นต้นไปอย่างน่าขัน. อย่างไรก็ตาม เราจะต้องระลึกต่อไปว่า การทำพระพุทธรูปห่มจีวรแบบแนบเนื้อเช่นนี้ ไทยเราก็รับแบบมาจากอินเดียอีกนั่นเอง เช่นแบบคุปตะที่อชันตา และแบบปาละทางเบ็งคอลเป็นต้น, และมาวิวัฒนาการกันถึงที่สุดที่แบบสมัยสุโขทัยเรา ซึ่งเรียกว่าเราเป็นลูกศิษย์เขาในทางนี้อยู่นั่นเอง. พระพุทธรูปแบบอมราวดีเสียอีกที่ไม่ยอมทำจีวรแนบเนื้อเลย แต่ทำแบบจีวรรุ่มร่ามเหมือนแบบคันธาระ เพราะเขารู้จักแยกพระพุทธรูปออกจากคนธรรมดากระมัง จึงทำผ้านุ่งผ้าห่มแนบเนื้อแต่แก่คนคฤหัสถ์ ไม่ยอมทำแก่พระพุทธรูป, และบาปนั้นมาตกหนักอยู่ที่พระพุทธรูปแบบสุโขทัยของเราเอง. เท่าที่กล่าวมานี้ ก็พอจะมองกันได้แล้วว่าอะไรเป็นศิลปะ อะไรเป็นอนาจาร ในกรณีที่เกี่ยวกับการสลักหินภาพพุทธประวัติของอินเดีย กับการเขียนที่ฝาผนังโบสถ์ในประเทศเราเอง.

ภาพอมราวดีภาพนี้ เป็นอมราวดียุคกลาง คือยุคที่จวนจะทำพระพุทธรูปกันที่นั่นแล้ว หากแต่ยังไม่กล้าทำ จึงได้ทำภาพพระสิทธัตถะเป็นเพียงเก้าอี้หรือบัลลังก์ว่าง ๆ มีแต่เบาะรองนั่งและเบาะอิง ซึ่งอาจจะมีความหมายเป็นอย่างอื่นมากไปกว่านั้น แต่เรายังทราบไม่ได้ก็ได้. รอบ ๆ เก้าอี้มีหญิงจำนวนหนึ่งกำลังหลับ สมตามท้องเรื่องที่กล่าวว่า ในคืนนั้นเผอิญพระองค์ทรงตื่นขึ้นมาก่อนหญิงเหล่านั้น จึงได้เห็นภาพที่เรียกว่า "ป่าช้าคน" เข้าเต็มตา และความรู้สึกเดินไปในทางตรงกันข้ามจากแต่ก่อน คือเห็นเป็นที่น่าสังเวช แทนที่จะเป็นที่ยั่วยวนดังที่เคยรู้สึกเหมือนยุคแรก ๆ แห่งวัยรุ่น.

เมื่อมองดูในแง่วัฒนธรรมหรือประเพณี เราจะเห็นว่าในหมู่หญิงเหล่านั้น มีที่ยืนหลับกอดเสาอยู่ทางริมบนซ้ายขวา คงจะเป็นพวกที่มีหน้าที่ยืนรับใช้หรืออยู่ยาม ความง่วงครอบงำหนักเข้าจึงมีอาการยืนหลับ, หญิงบางคนถือแส้ปัดแมลง เห็นได้ว่าเป็นพวกปรนนิบัติในหน้าที่นั้น มิใช่พวกร้องรำทำเพลง, หญิงบางคนนั่งบนเก้าอี้สูงเกือบเท่าของพระสิทธัตถะเอง ซึ่งจะต้องเป็นชั้นหัวหน้าหรือคนโปรดปรานกว่าคนอื่น, บางพวกอยู่ในสภาพที่คงจะเป็นนักร้อง, นักรำ, และนักดนตรีเป็นที่สุด ซึ่งกำลังหลับทับเครื่องมือของตน ๆ คนที่นั่งหลับฟุบอยู่ตรงหน้าบัลลังก์นั้น คงจะเป็นหัวหน้าควบคุมนักร้อง นักรำและนักดนตรีทั้งหลาย, ถ้าเราเข้าใจเรื่องเหล่านี้อย่างถูกต้องทั้งหมดแล้ว ก็อาจจะเข้าใจวัฒนธรรมแห่งราชสำนักในสมัยนั้นได้ไม่น้อยเลย ควรจะลองศึกษากันดู. ภาพเก้าอี้ บัลลังก์ ฟูก และเบาะ เป็นต้น ก็คงเป็นสิ่งที่แสดงไว้อย่างถูกธรรมเนียมและควรแก่การศึกษา.

หญิงทุกคนมีกำไลข้อเท้าเพียง ๒ วง แสดงว่าไม่มีนางกษัตริย์อย่างพระนางยโสธรา รวมอยู่ในจำนวนนั้น.

ภาพคนกับสิงห์สู้กันทางริมล่างสุดนั้น มิใช่ภาพในท้องเรื่องเป็นเพียงภาพประดับเชิงของภาพท้องเรื่อง ตามแบบของศิลปะอมราวดี ซึ่งมีอยู่มากแบบ และน่าสนใจด้วยเหมือนกันสำหรับศิลปินทั่วไป, เพราะดูเหมือนต้องการจะแสดงความหมายอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยเสมอไป ไม่เพียงแต่จะทำให้เนื้อที่เต็ม ๆ เข้าไว้เฉย ๆ, และอย่างน้อยก็ทำให้เด็ก ๆ สนใจไปได้พลาง ไม่รบกวนผู้ใหญ่ที่กำลังต้องการจะดูภาพข้างบนเป็นต้น.

@

 ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๓๔


หน้าแรก | ข่าว-กิจกรรม | >ชีวิตและผลงาน | บทความ | แฟ้มภาพ | วาทะพุทธทาส | กลุ่มพุทธทาสศึกษา | จุดเชื่อมต่อ
หัวข้อธรรมในคำกลอน (คัดมาเฉพาะที่เป็นลายมือของท่าน)

: คำนำ | คำประพันธ์ | ความทุกข์เกิด | สัพพัญญู | ส.ค.ศ. | การงาน | กิเลสคุย | จริงซี่! | ยาระงับสรรพทุกข์ | ปิด-ปิด-ปิด | เปิด-เปิด-เปิด | นั่งริมธาร | นั่งเหนือเมฆ | บ้า ดี | อะไรที่ไหน | บาปใหญ่-บาปลึก? | ตัวกู-ตัวสู | ของกู-ของสู | ตัวกู-ตัวสู | สุจิต-ทุจิต | มีอยู่แล้ว | รักสงบ | สหายเอ๋ย | ความแก่ | ต้นสนเฒ่า | ตายก่อนตาย | ปริญญาจากสวนโมกข์ | มันมีเท่านี้เอง | รสแห่งความเปลี่ยนแปลง | ดับสังขาร | ยามไหนก็ได้ | เป็นอยู่ด้วยจิตว่าง | ปากอย่างใจอย่าง | อะไรเผือก? | บุญเป็นอะไร | ชาวบ้าน-ชาววัด | เป็นมนุษย์หรือเป็นคน? | เราสร้างดวง อย่าให้ดวงสร้างเรา | อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ | การพึ่งผู้อื่น | มองแต่แง่ดีเถิด | ตาบอด-ตาดี | โลกนี้คืออะไรแน่? | โลกรอดเพราะกตัญญู | ความสุข | ความอยาก | อาจารย์ไก่ | สูบบุหรี่? | ถ้าสตรีดื่มเหล้า | มีมาร-ไม่มีมาร


พินัยกรรม

: บทนำ | ๑.อนุสาวรีย์ของเรามีแล้ว | ๒.พินัยกรรมทำไม? | ๓.พินัยกรรม | | | | | | | ๑๐ | ๑๑ | ๑๒.พอสักว่าได้ยิน | ๑๓.หาธรรมเพื่อชีวิตเถิด | ๑๔.เกษตรกรรม | ๑๕.มัชฌิมา ๓ | ๑๖.ดีที่สุดก็ไม่ดีเท่าว่าง(จากดี) | ๑๗.อย่าให้มันเข้าไปอยู่ในใจ | ๑๘.อภิธรรมแท้ | ๑๙.ปมาณ/มิติ ไม่มีสำหรับพระอรหันต์ | ๒๐.อนิจฺจํไปพลางก่อน | ๒๑.อภิธรรมหรือจ้ะ | ๒๒.พ้นตายได้นะจ้ะ | ๒๓.เราไม่มีปัญญาที่จะมีเงินถึงล้าน | ๒๔.สิ่งที่น่ารักและควรรักที่สุด | ๒๕.สุขจริงแท้–แท้จริง | ๒๖.ถ้ากินไข่ได้หมดฟอง | ๒๗.ความจริงที่พากันมองข้าม | ๒๘.พินัยกรรม ๓ ข้อ | ๒๙ | ๓๐.โลงมีหลาย


จิตประภัสสร


ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก

 


ขอขอบคุณผู้ทรงคุณวุฒิที่นำผลงานของท่านมาลงเพื่อเป็นวิทยาทานมา ณ ที่นี้ด้วย

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ 1  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต

1. การวัด 2. เวกเตอร์
3.  การเคลื่อนที่แบบหนึ่งมิติ 4.  การเคลื่อนที่บนระนาบ
5.  กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน 6. การประยุกต์กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน
7.  งานและพลังงาน  8.  การดลและโมเมนตัม
9.  การหมุน   10.  สมดุลของวัตถุแข็งเกร็ง
11. การเคลื่อนที่แบบคาบ 12. ความยืดหยุ่น
13. กลศาสตร์ของไหล   14. ปริมาณความร้อน และ กลไกการถ่ายโอนความร้อน
15. กฎข้อที่หนึ่งและสองของเทอร์โมไดนามิก  16. คุณสมบัติเชิงโมเลกุลของสสาร
17.  คลื่น 18.การสั่น และคลื่นเสียง

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ 2  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต  

1. ไฟฟ้าสถิต 2.  สนามไฟฟ้า
3. ความกว้างของสายฟ้า  4.  ตัวเก็บประจุและการต่อตัวต้านทาน 
5. ศักย์ไฟฟ้า 6. กระแสไฟฟ้า 
7. สนามแม่เหล็ก  8.การเหนี่ยวนำ
9. ไฟฟ้ากระแสสลับ  10. ทรานซิสเตอร์ 
11. สนามแม่เหล็กไฟฟ้าและเสาอากาศ 

12. แสงและการมองเห็น

13. ทฤษฎีสัมพัทธภาพ 14. กลศาสตร์ควอนตัม
15. โครงสร้างของอะตอม 16. นิวเคลียร์ 

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ทั่วไป  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต

1. จลศาสตร์ ( kinematic)

   2. จลพลศาสตร์ (kinetics) 

3. งานและโมเมนตัม 4. ซิมเปิลฮาร์โมนิก คลื่น และเสียง
5.  ของไหลกับความร้อน 6.ไฟฟ้าสถิตกับกระแสไฟฟ้า 
7. แม่เหล็กไฟฟ้า  8.    คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้ากับแสง
9.  ทฤษฎีสัมพัทธภาพ อะตอม และนิวเคลียร์ 

 

ศัพท์วิทยาศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตสถาน

A  B  D  F  G  H  I  J  K  L  M  N 

O  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y 

                        ถ            

                          อ   

นักวิทยาศาสตร    หน่วย      ศัพท์แผ่นดินไหวตัวอักษรจาก A-M   จาก N-Z

 

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

คำศัพท์คณิตศาสตร์ที่น่าสนใจ

หมวด : | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |

    ศัพท์เคมี    ศัพท์คณิตศาสตร์   ศัพท์ฟิสิกส์   

  บทความวิทยาศาสตร์      ศัพท์ชีววิทยา      สื่อการสอนฟิสิกส์      ศัพท์วิทยาศาสตร์

พจนานุกรมเสียง 1   แมว    วัว 1    วัว 2    วัว 3    เหมียว   แกะ     พจนานุกรมภาพการ์ตูน

พจนานุกรมภาพเคลื่อนไหว   ดนตรี  Bullets แบบ JEWEL  พจนานุกรมภาพต่างๆ 

ภาพเคลื่อนไหวของสัตว์ต่างๆ  โลกและอวกาศ

อุปกรณ์และเครื่องมือต่างๆ

กลับหน้าสารบัญ

กลับหน้าแรกโฮมเพจฟิสิกส์ราชมงคล

ครั้งที่

เซ็นสมุดเยี่ยม

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์