ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี
-
พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๔๙

ภาพพระพุทธองค์ปางปรินิพพาน แบบอมราวดี แบบหนึ่งในหลายแบบ. ลองเปรียบเทียบกันดูกับแบบสาญจีและแบบภารหุต เพื่อให้เห็นความแตกต่างที่เป็นหลักใหญ่ระหว่างศิลปะสกุลหนึ่ง ๆ. ในภาพนี้มีหมู่คณะจากทางไกล มาบังคมพระบรมศพ, ที่ฉากหลังหรือแบ็คกราวนด์มีภาพภิกษุอยู่ด้วย.
(จากหินสลัก แบบอมราวดี สมัยอันธระ พ.ศ.๔๐๐-๗๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๔๙

สถูปปรินิพพานแบบอมราวดีนี้ มีสิ่งที่พึงตั้งข้อสังเกตอยู่บางประการคือ ฉัตรทำเพียงคันเดียวเช่นในภาพนี้บ้าง, ทำปักทั้งสี่มุมของหรรมิกา เลยกลายเป็นสี่ฉัตร มีเรือนโพธิฆรอยู่ตรงศูนย์กลางบ้าง, และทำเป็นฉัตรกิ่ง คือมีคันฉัตรแตกออกไปมากมายหลายสิบกิ่ง ทุกกิ่งมีดอกเห็ดคือตัวแผ่นฉัตรเท่าจำนวนคัน ดูเป็นฉัตรพวงหรือพวงดอกเห็ดอย่างสวยงามบ้าง; ทั้งนี้คงจะเป็นเพราะอมราวดีอยู่ทางอินเดียใต้ มีคนเชื้อชาติต่างกัน และเวลาก็ล่วงมาอีกถึง ๓๐๐ ปี มีความคิดอิสระจึงเปลี่ยนแปลงอะไรออกไปได้มาก, แต่ถึงกระนั้นก็ดี ยังสังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนว่า ยังมีร่องรอยเหลืออยู่อันแสดงว่า ศิลปกรรมทางสาญจีและภารหุตนั้น เป็นที่รู้จักกันดีในพวกอินเดียใต้ที่นั่น และยังรับเอาไว้เป็นแบบเพราะเห็นด้วย (inspiration) อยู่หลายอย่าง เช่นรูปฉัตรที่เหมือนแบบภารหุตดังในภาพนี้ ทั้งที่จะมีน้อยที่สุดก็ตาม. สำหรับหรรมิกานั้น มีน้อยมากที่แบบอมราวดีจะยังคงทำเป็นลวดลายรั้วอโศกล้วนเหมือนแบบสาญจีและภารหุต ดังในภาพที่ ๔๗-๔๘ ที่แล้วมา, แต่ดัดแปลงให้แปลกหรืองามตามใจชอบ เช่นในภาพนี้เป็นต้น, หรือประกอบลวดลายดอกดวงเข้าที่ลายรั้วแบบอโศกนั้น (ดังที่กล่าวถึงแล้วในคำอธิบายภาพที่ ๓๘) จนดูผิดไป จำไม่ได้, สำหรับส่วนอัณฑะและเวทิกาต่าง ๆ ก็เต็มไปด้วยการสลักภาพท้องเรื่องพุทธประวัติและลวดลาย ไม่เหลือที่ว่างเลย, สำหรับภาพที่ ๔๙ นี้ เป็นภาพเล็ก ๆ ที่รวมอยู่ในที่เหล่านั้น ไม่มีลวดลายเต็มเหมือนอย่างนั้น เพราะมุ่งแสดงเนื้อเรื่องตอนปรินิพพานเป็นส่วนใหญ่; ในที่นี้เลือกเอามาแสดงเป็นภาพท้องเรื่อง ไม่ใช่ภาพที่อาจจะแสดงแบบของสถูปโดยสมบูรณ์, ผู้สนใจจะต้องหาดูภาพพระสถูปโดยตรงจากภาพอื่น, สรุปความว่า ตัวสถูปในภาพนี้ก็คือพระพุทธองค์ในคราวปรินิพพาน หรือกำลังอยู่ในสภาพแห่งพระศพอีกนั่นเอง.

สำหรับภาพคนในภาพนี้ มีทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ์ และแถมยังมีวัวอีก ๕ ตัวด้วย. ดูโดยลักษณะทั่วไปแล้ว เหมือนกับว่าเดินทางมาจากถิ่นไกลเพื่อบูชาพระศพ.

ที่อยู่เคียงข้างสถูปทางด้านซ้ายมือ มีภิกษุหนึ่ง ฆราวาสสองคนยืนชิดสถูปมีท่าทางเป็นหัวหน้า แม้จะไม่ใช่กษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ก็อยู่ในระดับอิสรชนหรือราชาแคว้นเล็กแคว้นน้อย. ทางด้านขวามือ มีภิกษุสอง สตรีสาม; สตรีที่กำลังยืนเหลียวไปรับพวงมาลัยจากคนใช้ที่ยืนทูนถาดอยู่นั้น อยู่ในลักษณะเป็นชายาหรือภริยาของคนหัวหน้าหมู่, รับพวงมาลัยเอามาเพื่อบูชาพระสถูปหรือพระศพ. ทางใต้พระสถูปลงมา มีสตรีอีก ๔ คน กำลังนมัสการและถวายมาลัยอยู่สามคน อีกคนริมซ้ายสุดท่าทางเหมือนคนใช้อย่างเดียวกับคนที่ทูนถาด. ผู้ชายอีกสองคนข้างล่าง ดูเป็นพวกดนตรีซึ่งกำลังเป่าปี่ชนิดหนึ่งอยู่ กับอีกคนหนึ่งซึ่งทราบไม่ได้ว่ากำลังทำอะไร และอาจจะเป็นผู้ร้องเพลงสดุดีตามธรรมเนียมก็ได้, โดยที่เจ้าภาพจัดหามาด้วยการจ้างหรือความสมัครใจย่อมแล้วแต่กรณี. วัวห้าตัวนั้นมีเขาแสดงพันธุ์วัวอินเดียแท้ ไม่มีลักษณะพันธุ์วัวฝรั่งเลย จะเป็นวัวที่อยู่ในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่นำมาถวายเพื่อบูชามากกว่าที่จะเป็นวัวที่ลากเกวียนมา เพราะมีลัทธิถวายวัวเป็นเครื่องบูชาแก่

ปูชนียบุคคลมาแล้วตั้งแต่ก่อนพุทธกาล และแม้ในครั้งพุทธกาล ปรากฏอยู่ในสูตรบางสูตร, แม้ว่าจะมิใช่ลัทธิที่ถือกันทั่วไป แต่ก็เป็นลัทธิที่แพร่หลายอยู่ในเวลานั้นไม่น้อยเลย.

ภาพต้นไม้ต้นหนึ่ง กับภาพแขนชูภาชนะอย่างหนึ่งอยู่ทางริมขวามือนั้น เป็นส่วนของภาพอื่นอยู่ติดกันไปทางนั้น ไม่เกี่ยวกับภาพนี้.

ภาพที่ ๔๗-๔๘-๔๙ รวมสามภาพ เป็นตัวอย่างแห่งภาพการปรินิพพานซึ่งมีอยู่มากมาย, เลือกเอามาอย่างละภาพ เพื่อให้เห็นความแตกต่างกัน ทั้งในทางศิลป์ และทางเนื้อเรื่องหรือพิธีกรรมตามแบบแห่งวัฒนธรรมนั้น ๆ. ในแง่ของศิลป์นั้นกล่าวได้โดยตายตัวว่า แบบอมราวดีสละสลวยกว่าสาญจี, แบบสาญจีสมสัดสมส่วนกว่าภารหุต แต่ภารหุตก็มีอะไรงดงามไปตามแบบนั้นอย่างเท่าเทียมกัน, และให้ความรู้ในทางที่ต่างกันตามแบบของตน ๆ. แบบที่คล้ายของไทยเรามากกว่าแบบอื่นก็คือแบบอมราวดี ซึ่งทำให้เชื่อได้ว่าเรารับวัฒนธรรมสายนี้มาจากอินเดียใต้โดยเฉพาะคือกลุ่มอมราวดีนี้ เช่นเดียวกับที่เราพบพระพุทธรูปแบบอมราวดีในดินแดนของเราในเวลานี้ ในยุคต่อมา.

 


 

 


 


 

ภาพปรินิพพาน แบบภารหุต (ภาพรายละเอียด)

 


ภาพปรินิพพาน แบบภารหุต (ภาพรายละเอียด)


 

ภาพปรินิพพาน แบบอมราวดี อีกภาพหนึ่ง

 


 

ภาพปรินิพพาน แบบอมราวดี อีกภาพหนึ่ง

 


 


 

ภาพปรินิพพาน แบบอมราวดี

@

ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๔๙


หัวข้อธรรมในคำกลอน (คัดมาเฉพาะที่เป็นลายมือของท่าน)

: คำนำ | คำประพันธ์ | ความทุกข์เกิด | สัพพัญญู | ส.ค.ศ. | การงาน | กิเลสคุย | จริงซี่! | ยาระงับสรรพทุกข์ | ปิด-ปิด-ปิด | เปิด-เปิด-เปิด | นั่งริมธาร | นั่งเหนือเมฆ | บ้า ดี | อะไรที่ไหน | บาปใหญ่-บาปลึก? | ตัวกู-ตัวสู | ของกู-ของสู | ตัวกู-ตัวสู | สุจิต-ทุจิต | มีอยู่แล้ว | รักสงบ | สหายเอ๋ย | ความแก่ | ต้นสนเฒ่า | ตายก่อนตาย | ปริญญาจากสวนโมกข์ | มันมีเท่านี้เอง | รสแห่งความเปลี่ยนแปลง | ดับสังขาร | ยามไหนก็ได้ | เป็นอยู่ด้วยจิตว่าง | ปากอย่างใจอย่าง | อะไรเผือก? | บุญเป็นอะไร | ชาวบ้าน-ชาววัด | เป็นมนุษย์หรือเป็นคน? | เราสร้างดวง อย่าให้ดวงสร้างเรา | อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ | การพึ่งผู้อื่น | มองแต่แง่ดีเถิด | ตาบอด-ตาดี | โลกนี้คืออะไรแน่? | โลกรอดเพราะกตัญญู | ความสุข | ความอยาก | อาจารย์ไก่ | สูบบุหรี่? | ถ้าสตรีดื่มเหล้า | มีมาร-ไม่มีมาร


พินัยกรรม

: บทนำ | ๑.อนุสาวรีย์ของเรามีแล้ว | ๒.พินัยกรรมทำไม? | ๓.พินัยกรรม | | | | | | | ๑๐ | ๑๑ | ๑๒.พอสักว่าได้ยิน | ๑๓.หาธรรมเพื่อชีวิตเถิด | ๑๔.เกษตรกรรม | ๑๕.มัชฌิมา ๓ | ๑๖.ดีที่สุดก็ไม่ดีเท่าว่าง(จากดี) | ๑๗.อย่าให้มันเข้าไปอยู่ในใจ | ๑๘.อภิธรรมแท้ | ๑๙.ปมาณ/มิติ ไม่มีสำหรับพระอรหันต์ | ๒๐.อนิจฺจํไปพลางก่อน | ๒๑.อภิธรรมหรือจ้ะ | ๒๒.พ้นตายได้นะจ้ะ | ๒๓.เราไม่มีปัญญาที่จะมีเงินถึงล้าน | ๒๔.สิ่งที่น่ารักและควรรักที่สุด | ๒๕.สุขจริงแท้–แท้จริง | ๒๖.ถ้ากินไข่ได้หมดฟอง | ๒๗.ความจริงที่พากันมองข้าม | ๒๘.พินัยกรรม ๓ ข้อ | ๒๙ | ๓๐.โลงมีหลาย


จิตประภัสสร


ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก

 


ขอขอบคุณผู้ทรงคุณวุฒิที่นำผลงานของท่านมาลงเพื่อเป็นวิทยาทานมา ณ ที่นี้ด้วย

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ 1  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต

1. การวัด 2. เวกเตอร์
3.  การเคลื่อนที่แบบหนึ่งมิติ 4.  การเคลื่อนที่บนระนาบ
5.  กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน 6. การประยุกต์กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน
7.  งานและพลังงาน  8.  การดลและโมเมนตัม
9.  การหมุน   10.  สมดุลของวัตถุแข็งเกร็ง
11. การเคลื่อนที่แบบคาบ 12. ความยืดหยุ่น
13. กลศาสตร์ของไหล   14. ปริมาณความร้อน และ กลไกการถ่ายโอนความร้อน
15. กฎข้อที่หนึ่งและสองของเทอร์โมไดนามิก  16. คุณสมบัติเชิงโมเลกุลของสสาร
17.  คลื่น 18.การสั่น และคลื่นเสียง

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ 2  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต  

1. ไฟฟ้าสถิต 2.  สนามไฟฟ้า
3. ความกว้างของสายฟ้า  4.  ตัวเก็บประจุและการต่อตัวต้านทาน 
5. ศักย์ไฟฟ้า 6. กระแสไฟฟ้า 
7. สนามแม่เหล็ก  8.การเหนี่ยวนำ
9. ไฟฟ้ากระแสสลับ  10. ทรานซิสเตอร์ 
11. สนามแม่เหล็กไฟฟ้าและเสาอากาศ 

12. แสงและการมองเห็น

13. ทฤษฎีสัมพัทธภาพ 14. กลศาสตร์ควอนตัม
15. โครงสร้างของอะตอม 16. นิวเคลียร์ 

  การเรียนการสอนฟิสิกส์ทั่วไป  ผ่านทางอินเตอร์เน็ต

1. จลศาสตร์ ( kinematic)

   2. จลพลศาสตร์ (kinetics) 

3. งานและโมเมนตัม 4. ซิมเปิลฮาร์โมนิก คลื่น และเสียง
5.  ของไหลกับความร้อน 6.ไฟฟ้าสถิตกับกระแสไฟฟ้า 
7. แม่เหล็กไฟฟ้า  8.    คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้ากับแสง
9.  ทฤษฎีสัมพัทธภาพ อะตอม และนิวเคลียร์ 

 

ศัพท์วิทยาศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตสถาน

A  B  D  F  G  H  I  J  K  L  M  N 

O  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y 

                        ถ            

                          อ   

นักวิทยาศาสตร    หน่วย      ศัพท์แผ่นดินไหวตัวอักษรจาก A-M   จาก N-Z

 

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

คำศัพท์คณิตศาสตร์ที่น่าสนใจ

หมวด : | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |

    ศัพท์เคมี    ศัพท์คณิตศาสตร์   ศัพท์ฟิสิกส์   

  บทความวิทยาศาสตร์      ศัพท์ชีววิทยา      สื่อการสอนฟิสิกส์      ศัพท์วิทยาศาสตร์

พจนานุกรมเสียง 1   แมว    วัว 1    วัว 2    วัว 3    เหมียว   แกะ     พจนานุกรมภาพการ์ตูน

พจนานุกรมภาพเคลื่อนไหว   ดนตรี  Bullets แบบ JEWEL  พจนานุกรมภาพต่างๆ 

ภาพเคลื่อนไหวของสัตว์ต่างๆ  โลกและอวกาศ

อุปกรณ์และเครื่องมือต่างๆ

กลับหน้าสารบัญ

กลับหน้าแรกโฮมเพจฟิสิกส์ราชมงคล

ครั้งที่

เซ็นสมุดเยี่ยม

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์